Na górze czy w ukryciu?

V Niedziela Zwykła, Iz 58,7-10; Ps 112,4-9; 1 Kor 2,1-5; J 8,12b; Mt 5,13-16

Dzisiaj czytamy fragment z Kazania na Górze, z piątego rozdziału Ewangelii Mateuszowej. Jezus mówi że jako chrześcijanie mamy być widoczni i rozpoznawalni: jak światło na świeczniku, jak miasto na górze, jak sól (której obecności w potrawie nie sposób nie zauważyć i nie sposób pomylić z inną przyprawą). Ludzie mają widzieć nasze dobre uczynki i wiedzieć, Kogo za nie chwalić.

Kawałek dalej, w tym samym Kazaniu na Górze (ten fragment usłyszymy niedługo, w Środę Popielcową), Jezus piętnuje obłudnych faryzeuszy, którzy w taki sposób się modlą, poszczą i dają jałmużnę, żeby ich ludzie widzieli. Jego uczniowie, przeciwnie, wszystko mają robić w ukryciu, w „swej izdebce”, bo to właśnie tam widzi ich Ojciec.

Wydaje się że w naszych czasach „ukrycie się”, „chowanie światła pod korcem” albo „utrata smaku”, czyli po prostu wstyd z powodu tego kim jesteśmy, jest większą pokusą niż pobożność na pokaz. W tym sensie dzisiejsza Ewangelia wydaje się być bardziej „na czasie” niż ta tradycyjnie czytana w Środę Popielcową. Szczególnie jasne wydało mi się to, kiedy, przygotowując kazanie na tę niedzielę, pomyślałem o ludziach, do których będę mówił: o tych, którym przez ostatnie kilkadziesiąt lat wtłaczano do głowy, że z wiarą nie ma co się afiszować, że prawdziwa pobożność to uśmiech i walka o sprawiedliwość społeczną, a te wszystkie nocne adoracje, procesje, krzyże na szyi i różańce na ręku to tylko niewiele warta skorupa.

Niemniej jednak Ewangelię mamy przyjąć w całości, a nie tylko w jakimś jej fragmencie. Jeśli więc mamy być „światłem świata”, widocznym i rozpoznawalnym, to co nas różni od faryzeuszy-obłudników, którzy robią wszystko, żeby ich ludzie widzieli? Oni też chcieli by ich światło świeciło przed ludźmi. Problem w tym, że to światło już dawno zgasło w ich sercu. Na zewnątrz chcą nieść światło, czy też świecić przykładem, ale wewnątrz nie ma już miejsca wymiana spojrzeń z „Ojcem, który widzi w ukryciu”. Jest ciemność i chłód.

Jeśli chodzi o konkrety, to wydaje mi się że w klimacie wojen kulturowych, który obecnie panuje, bardzo łatwo jest myśleć o sobie jako o soli, która ratuje cywilizację Zachodu przed zgnilizną i zepsuciem, albo o świetle, które świeci wśród ciemności relatywizmu i upadku wszystkich wartości. Ale taka sól i takie światło na niewiele się zda, jeśli nie odpowiada temu co noszę w sobie; jeśli tam, we wnętrzu, gdzie nikt mnie nie widzi ani nie pyta o poglądy, nie trwa autentyczny dialog z Bogiem. Bo tu nie chodzi o to co myślę albo za kim się opowiadam, tylko o coś co ma mnie dotykać do żywego.

Na koniec warto jeszcze wrócić do drugiego czytania, w którym Paweł, człowiek który nawrócił pół świata, mówi, że jego głoszenie nie miało w sobie nic z uwodzącej mądrości i że stawał przed swoimi słuchaczami z niepewnością i drżeniem. Często tak jest jak się mówi o czymś bardzo osobistym, a czymś takim na pewno jest (powinna być) nasza wiara. Paweł staje, drżąc i bojąc się (może trochę się wstydząc?), a mimo to mówi, głosi, przekonuje. To ważny szczegół dla tych wszystkich, którym dawanie świadectwa nie przychodzi łatwo.

Powrót (II)

  

Komentarz do Ewangelii z XV Niedzieli Zwykłej (czyli poprzedniej), rok C.

„Powstał jakiś uczony w Prawie i wystawiając Go na próbę, zapytał: Nauczycielu, co mam czynić, aby osiągnąć życie wieczne? Jezus mu odpowiedział: Co jest napisane w Prawie? Jak czytasz? On rzekł: Będziesz miłował Pana, Boga swego, całym swoim sercem, całą swoją duszą, całą swoją mocą i całym swoim umysłem; a swego bliźniego jak siebie samego. Jezus rzekł do niego: Dobrześ odpowiedział. To czyń, a będziesz żył. Lecz on, chcąc się usprawiedliwić, zapytał Jezusa: A kto jest moim bliźnim? Jezus nawiązując do tego, rzekł...” (Łk 10,25-37)

Uczony w Piśmie chciał się usprawiedliwić – nie z tego że nie żyje zgodnie z przykazaniem miłości Boga i bliźniego, ale z tego że zadał pytanie, którego on, znawca Prawa, nie powinien był zadać. Według Łukasza, było to pytanie zadane żeby wystawić Jezusa na próbę. Inaczej jest u Marka, który nie wspomina o takiej, przewrotnej, motywacji rozmówcy Jezusa. Można chyba przyjąć, że nawet w wersji Łukaszowej w pytaniu jest ślad jakiegoś egzystencjalnego poszukiwania – jest to pytanie o to jak żyć, i nie przypadkiem skierowane jest do Jezusa, Nauczyciela i Mędrca.

Czytając tę Ewangelię zeszłej niedzieli pomyślałem sobie, że odpowiedź Jezusa, która tak zawstydziła uczonego w Piśmie, nie była tylko błyskotliwą ripostą, ale była rzeczywistym „sprowadzeniem na ziemię”. Człowiek, którego życiowym powołaniem było szukanie w Słowie Bożym odpowiedzi na dręczące pytania ludzkiego życia, a który już przestał ich tam szukać i zamiast tego szukał jakiejś nowej, świeższej, mądrości u wędrownego Nauczyciela, dostał polecenie powrotu do tego co już znał, a co zaniedbał. Polecenie szukania Bożego ognia tam, gdzie, jak mu się pewnie zdawało, został już tylko popiół.

I, co najważniejsze, uczony zrozumiał odpowiedź Jezusa. Odgrzebał z pamięci Słowo i dopiero w konsekwencji tego wysiłku został poprowadzony przez Jezusa dalej.

1.Henri de Lubac w swoich zapiskach, które później złożyły się na 3 tomy „Paradoksów”, pisze o rozsianych po świecie potencjalnych mistykach, mistykach „w stanie dzikim”, którzy dopiero czekają na to, aż ktoś przemówi do ich serca i pokaże im drogę do prawdziwego Boga. Francuski teolog wspomina o nich w kontekście rozważań nad sposobami głoszenia Ewangelii do różnorodnych „grup docelowych”. Twierdzi, że głoszenie przede wszystkim powinno kierować się do nich: do tych, którzy z natury nie są częścią żadnej „grupy docelowej”; którzy, (to już moje dopowiedzenie), są samorodnymi religijnymi talentami, ludźmi ponadprzeciętnie wrażliwymi na sprawy Boże, zdolnymi zobaczyć więcej z niewidzialnego Światła. 

Wydaje mi się, że strasznie potrzebujemy takich ludzi, szczególnie w naszych czasach: ludzi ze szczególnym religijnym „słuchem”, z wyobraźnią która pozwala im wyjść z ram powszechnego odczuwania świata, przeżywać świat na swój, i jednocześnie Boży, sposób. Świat w którym Bóg byłby tak oczywisty jak niebo czy stół przy którym teraz siedzę. Dramat niewiary w naszym świecie nie jest bowiem tylko kwestią myślenia, argumentów za czy przeciw istnieniu Boga. Dramat polega też na tym, że (o czym mówił papież Benedykt XVI w homilii z ostatniej Pasterki) dla Boga nie ma miejsca „w naszym odczuwaniu i pragnieniach” czyli w tym co jest ‘tkanką miękką’ ludzkiego życia i co w swoim bezwładzie nie poddaje się łatwo władzy rozumu i woli. Tym bardziej potrzeba więc ludzi w cudowny sposób zachowanych od tej duchowej znieczulicy.

2.Co z tego wynika dla mnie (zakładając, że wśród słuchaczy moich kazań i katechez też są tacy ‘potencjalni mistycy’)? Po pierwsze, jeśli chcę żeby Ewangelia do nich trafiła, to muszę zawsze przekazywać to, co jest prawdziwą i pełną treścią wiary. Nie ma sensu sprzedawać Ewangelii w wersji light, dostosowanej do wrażliwości ‘współczesnego człowieka’, Ewangelii uproszczonej i ze spiłowanymi kantami, takiej która spodoba się wszystkim. W rzeczywistości takie coś nie spodoba się nikomu, a już na pewno nie potencjalnym ‘mistykom’, którzy nie zdzierżą kaznodziejstwa na poziomie książek Paulo Coelho.

Po drugie, muszę mówić tak, żebym za każde słowo mógł wziąć odpowiedzialność. Nie chodzi mi o to żeby zawsze mówić ‘z własnego doświadczenia’, bo to ideał nieosiągalny (wierzę także w te rzeczy, które z różnych względów nigdy nie doświadczyłem i być może nie doświadczę) i niekatolicki (ostatecznie liczy się doświadczenie całego Kościoła, nie tylko tego małego wycinka którym są moje osobiste przeżycia). Chodzi o to żeby każde słowo niosło treść, żeby było wskazaniem jakiegoś rzeczywistego kierunku w którym mógłby kontynuować swoją drogę człowiek szukający czegoś więcej. Już lepiej się wygłupić i zacząć dukać niż powtarzać w kółko wyświechtane zwroty które absolutnie niczego ze sobą nie niosą.

I po trzecie, nie muszę się przesadnie przejmować tym, czy moje słowa dorastają do poziomu tych najbardziej wymagających spośród słuchaczy (jak jeden z moich seminaryjnych kolegów, który usłyszał, że w jego parafii mieszka dużo ludzi z tytułem profesorskim i strasznie się stresował tym czy jego kazania są dostatecznie inteligentne). Prawdę mówiąc, i tak ci ‘mistycy w stanie surowym’ jeśli coś do nich trafi, to odbiorą to na takim poziomie, którego ja nie jestem sobie nawet w stanie wyobrazić.

 

3. Przy okazji polecam lekturę „Paradoksów” Henri de Lubac’a („Paradoksy” i „Nowe paradoksy”, WAM 1995; „Najnowsze Paradoksy”, WAM 2012) i świetnej papieskiej homilii z Pasterki 2012 (http://www.teologiapolityczna.pl/benedykt-xvi-co-by-sie-stalo-gdyby-maryja-i-jozef-zapukali-do-moich-drzwi/).

Powrót

XXX niedziela zwykła: Jr 31,7-9; Ps 126, 1-6; Hbr 5,1-6; 2 Tm 1,10b; Mk 10,46-52

Ewangelia: niewidomy żebrak zostawia swój płaszcz, najdroższą rzecz którą miał na tym świecie, zostawia miejsce przy drodze na którym od lat siedział i żebrał, staje na równe nogi i podchodzi do Jezusa. Niektóre tłumaczenia mówią nawet że skacze w Jego stronę – skok ślepca w nieznaną przestrzeń która jest przed nim to sugestywny obraz tego, czym była Jego wiara, ta wiara która stała się przyczyną uzdrowienia.

Pierwsze czytanie: Reszta Izraela wraca z wygnania. Wśród nich niewidomi i dotknięci kalectwem. Wracają do ojczyzny, do domu. Po latach wygnania nareszcie będą u siebie.

Ślepy Bartymeusz jest jak Abraham, zostawiający wszystko co znajome i ruszający w nieznane na wezwanie Boga. Ślepcy o których pisze Jeremiasz – przeciwnie: zostawiają ziemię wygnania i niewoli, ziemię obcą, po to by wrócić do tej swojej, dobrze znanej.

Chrześcijanin wędrując przez świat do domu Ojca, wraca do tego co jest jego ziemią, choć nie jest ziemią znajomą. Ten powrót jest zarazem wyjściem. Powracający jest jednocześnie Abrahamem wychodzącym w nieznane. Bartymeuszem skaczącym w ciemność. To dlatego nasz powrót (czyli nasze nawrócenie) boli. Wymaga tego, by zostawić wiele z rzeczy znajomych. By wyrwać się z niewoli wielu złych przyzwyczajeń, które stoją nam na drodze, a czasami poświęcić i te dobre. Każe cieszyć się trudami drogi, która jest przed nami, a nie oczekiwać że już za rogiem czeka na nas dom, fotel i kubek ciepłej herbaty.

Według Biblii Jerozolimskiej fragment z Księgi Jeremiasza, który mówi o powrocie z wygnania („Oto wyszli z płaczem, lecz wśród pociech ich przyprowadzę” – Jer 31,9), można też przetłumaczyć w inny sposób: trudniejszy, ale ponoć bardziej prawdopodobny: „We łzach powracają, pośród błagań prowadzę ich z powrotem”. Droga jest drogą we łzach i pośród błagań, ale dalej Bóg mówi: „Przywiodę ich do strumienia wody równą drogą – nie potkną się na niej. Jestem bowiem ojcem dla Izraela.”(Jer 31,9).

Posłuszni prawdzie

"...będąc posłuszni prawdzie celem zdobycia nieobłudnej miłości bratniej..." (1 P 1,22)

Prawdziwej miłości nie da się zbudować na fikcji. Nie da się prawdziwie kochać, jednocześnie unikając spojrzenia drugiemu człowiekowi w oczy, oszukując się co do tego jaki jest naprawdę. Nie da się być prawdziwie kochanym, jeśli jest się gotowym na wszelkie ustępstwa, byle tylko miłości drugiego człowieka nie utracić. Jeśli ktoś jest gotowy zapłacić każdą cenę za to, żeby zdobyć prawdziwą, nieobłudną miłość, to najprawdopodobniej jest na dobrej drodze żeby nie zdobyć jej nigdy.

XXVI Niedziela Zwykła

„I jeśli twoja noga jest dla ciebie powodem grzechu, odetnij ją; lepiej jest dla ciebie chromym wejść do życia, niż z dwiema nogami być wrzuconym do piekła.” (Mk 9,47)

To nie tylko o tym, że pójście za Jezusem wymaga ofiar, straty czegoś co zdaje się być nieraz niezbędne dla życia i dobrego samopoczucia. To też o tym, że człowiek idący w stronę nieba, choćby kulał, idzie na własnych nogach, by na koniec „wejść do życia”. Jego droga jest drogą świadomych wyborów i pracy nad sobą. Z drugiej strony stoi ktoś, kto nie chcąc stracić nic, daje się bezwolnie nieść na fali swoich zachcianek i upodobań, by na koniec „być wrzuconym” tam, gdzie nie chce. Być może dzisiaj nieraz się zapomina, że droga Ewangelii, droga zawierzenia Bogu, jest też drogą samodyscypliny, która wychowuje nas do prawdziwej wolności.