Duch

 

Niedziela Zesłania Ducha Świętego, Dz 2,1-11; Ps 104,1.24.29-31.34; 1 Kor 12,3b-7.12-13; 

J 20,19-23

„Wierzę w Ducha Świętego, Pana i Ożywiciela…”  (Credo mszalne)

„Bez Twojego tchnienia,
Cóż jest wśród stworzenia?
Jeno cierń i nędze.
Obmyj co nieświęte,
Oschłym wlej zachętę,
Ulecz serca ranę.
Nagnij, co jest harde,
Rozgrzej serca twarde,
Prowadź zabłąkane.”

(Sekwencja na Uroczystość Zesłania Ducha Świętego)

1.Duch Święty jest zawsze tam, gdzie rodzi się życie. Był obecny w pierwotnej pustce, kiedy rodziło się w niej życie świata. Był obecny, kiedy w łonie Maryi zaistniało życie jej Syna. Jest obecny zawsze wtedy, gdy pod sercem mamy zaczyna istnieć nowy „ktoś”, nowe „ja”, wyjątkowe i niesprowadzalne do żadnego innego, które kiedykolwiek istniało lub będzie istnieć. Dzisiaj jednak myślimy o Duchu Świętym nie tylko jako o tym, który nadaje pierwszy kształt życiu dopiero co powołanemu do istnienia. Sekwencja śpiewana przed Ewangelią jest modlitwą o to, żeby przyszedł tam, gdzie życie raz już otrzymane zdaje się zamierać… Jest prośbą, by przyszedł do tego, co jest ostre i odpychające jak cierń. Co wydaje się nędzne i nieświęte. Co jest wyschnięte i jałowe. Prośbą, by uleczył ranę, przez którą ucieka życie. By zmiękczył to, co stało się twarde jak skała. By poprowadził to, co zabłąkane, bez pomysłu na to, jaki kierunek obrać.

2.Wzywamy Go jako Ducha. To słowo, przywołujące od razu skojarzenia z motywami kultury masowej, tak naprawdę mówi niewiele: że jest to Ktoś, i że jest Kimś spoza naszego świata, spoza naszego sposobu istnienia i pojmowania. Być może jest tak, że im bardziej zamknięty w sobie staje się nasz obraz świata, im mniej w nim miejsca na to, co duchowe, cudowne, niezwykłe, tym lepiej rozumiemy, że Duch Święty nie jest po prostu jedną z cudownych, baśniowych istot którym nasi pradziadowie przyznawali prawo obywatelstwa w swoim świecie. Jest Kimś, kto przychodzi z zupełnie innej strony, „stamtąd”, „spoza”, Kimś kto w żaden sposób nie jest wplątany w żelazny łańcuch przyczyn, skutków i prawdopodobieństw właściwy dla naszego świata. Jest jak woda, która przesącza się przez skałę, choć ta zdawała się być doskonale gładka i bez żadnych pęknięć. Albo jak światło, które wpada przez tajemnicze prześwity, nieuwzględnione w strukturze świata, nieuwzględniane w budowli naszego życia.

3.Kiedy Apostołowie otrzymali Ducha Świętego, zaczęli mówić obcymi językami. Duch daje życie, otwierając nas na obcość. Dając nadzieję, że to, co teraz obce i nieznane, również nadaje się jako miejsce do zamieszkania, że również tam może się na nowo rozwinąć nasze życie, chociaż cały czas coś każe nam trzymać się kurczowo tego co znajome i co już było. Duch przyzwyczaja do tego, co jeszcze nie jest nasze. Otwiera przed nami przyszłość.

Jeszcze nie wierzyli...

3 Niedziela Wielkanocna, Dz 3,13-15.17-19; Ps 4,2.4-9; 1 J 2,1-5a; Łk 24,32; Łk 24,35-48

1.Jedni wracają z drogi do Emaus, na której spotkali Jezusa i poznali Go „po łamaniu chleba”. Drudzy mówią im, że „Pan rzeczywiście zmartwychwstał”.

Zaraz potem przychodzi Jezus. Jedni i drudzy są zatrwożeni i pełni lęku. Wydaje im się, że co najwyżej widzą jakąś zjawę. Sam Jezus mówi o nich, że są zmieszani i pełni wątpliwości. „Z radości” dalej nie wierzą („nie, to zbyt piękne żeby było prawdziwe…”).

Więc tak było od początku. Łódeczka wiary od zawsze płynie po wzburzonym morzu i zmaga się z falami wątpliwości. Jedną z fal, która najmocniej w nią uderza, jest lęk (nie dowody, nie doświadczenie, nie pewność, tylko lęk…).

2.Jezus pokazuje swoim wątpiącym uczniom ręce i nogi. Nie, nie pręży przed nimi bicepsów, ale pokazuje rany po gwoździach. Ślady tego, że kocha ich naprawdę, a nie tak na niby, „do pierwszej krwi”. Pouczenie o tym, że tylko tak się zwycięża; tylko tak miłość może się ostać w morzu nie-miłości. „Świat chce żyć i zmartwychwstać zanim jeszcze umrze, natomiast miłość Chrystusa chce umrzeć, by zmartwychwstać po drugiej stronie śmierci” (H.U.von Balthasar).

Ziarno musi obumrzeć

V Niedziela Wielkiego Postu, Jr 31,31-34; Ps 51,3-4.12-15; Hbr 5,7-9; J 12,26; J 12,20-33

„Pan mówi: Oto nadchodzą dni - wyrocznia Pana - kiedy zawrę z domem Izraela i z domem judzkim nowe przymierze. Nie jak przymierze, które zawarłem z ich przodkami, kiedy ująłem ich za rękę, by wyprowadzić z ziemi egipskiej. To moje przymierze złamali, mimo że byłem ich Władcą - wyrocznia Pana. Lecz takie będzie przymierze, jakie zawrę z domem Izraela po tych dniach - wyrocznia Pana: Umieszczę swe prawo w głębi ich jestestwa i wypiszę na ich sercu.”

1.Kiedy myślałem nad pierwszym czytaniem, przyszły mi do głowy dwa obrazy. Oba wzięte z kina holywoodzkiego, którego generalnie nie jestem wielkim fanem. Pierwszy obraz, powtarzany w nieskończoność w filmach akcji: główny bohater wyprowadza swoją ukochaną z serca katastrofy. Trzyma ją mocno za rękę i prowadzi, podczas gdy dookoła wszystko się wali, rozpada, eksploduje, ze wszystkich stron napierają wrogowie i co chwila wydaje się, że zginą oboje, ona i on. Ale mimo wszystko się udaje. „Ująłem ich za rękę, by wyprowadzić z ziemi egipskiej”.

I drugi obraz, zrozumiały tylko dla tych, którzy choć trochę znają „Władcę Pierścieni” Tolkiena. Znowu wrogowie, ogień, eksplozje, walący się most. Członkowie Drużyny Pierścienia próbują wydostać się z podziemnych korytarzy Morii. Do tej pory Gandalf prowadził ich niemalże za rękę, ale już nie może. Ratując ich, runął w przepaść. Dalej idą sami. Przed nimi nieznana droga i czarne chmury nadciągające ze wschodu. Ci, którzy mają do spełnienia najważniejszą misję, aż do jej ukończenia nie zobaczą przemienionej twarzy Przewodnika. Mimo to idą przed siebie i dochodzą do celu. Gdzieś, w najgłębszych głębiach serca (których istnienia chwilami mogą się nawet nie domyślać), mają wypisane wskazówki; wśród rozterek i wahań słyszą niesłyszalny Głos, który ich prowadzi. „Umieszczę swe prawo w głębi ich jestestwa i wypiszę na ich sercu.”

2.Droga nie będzie łatwa. Dlatego „Stwórz we mnie serce czyste i odnów we mnie moc ducha”. Wiem że nie wystarczy być dobrym. Dobro musi być uparcie mocne, żeby nie ustać w drodze i nie upaść pod naporem zła. „Przywróć radość Twojego zbawienia”. Daj chwile światła, które pomogą mi iść dalej. „I wzmocnij mnie duchem ofiarnym”. Spraw bym był hojny i wielkoduszny, bym nie szczędził samego siebie.

3. „Chrystus głośnym wołaniem i płaczem za dni ciała swego zanosił gorące prośby i błagania”; „Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Jeżeli ziarno pszenicy wpadłszy w ziemię nie obumrze, zostanie tylko samo, ale jeżeli obumrze, przynosi plon obfity (…). Teraz dusza moja doznała lęku (…). A Ja, gdy zostanę nad ziemię wywyższony, przyciągnę wszystkich do siebie.”

Jezus nie umiera jak Sokrates, dumny i niewzruszony, zgodnie z antycznym ideałem wolności od wewnętrznych niepokojów (a-taraxia). Przed śmiercią Jego dusza doznaje lęku, zostaje poruszona (tarasso). Jezus idzie na śmierć jak każdy człowiek, w nieznane. „Kiedy się cierpi naprawdę, zawsze się cierpi źle”, zapisał w swoim duchowym notesie Henri de Lubac, francuski teolog ukrywający się w czasie wojny przed gestapo. Apostołowie patrzyli pewnie na płaczącego i wołającego Jezusa jak dzieci, do których nagle dociera że nawet rodzice nie są silniejsi od przemocy zła i śmierci. Lada moment rozbiegną się, każdy w swoją stronę. Ziarno leci w stronę ziemi i nikt go już nie zatrzyma. Wpadnie w ciemność, w której musi obumrzeć. Nikt nie przeczuwa jeszcze, że potem zostanie podniesione z ziemi (dosł. tłumaczenie wersu „gdy zostanę nad ziemię wywyższony”) by pociągnąć wszystkich do siebie.

W ostatnią niedzielę przed Wielkim Tygodniem nasze oczy kierują się powoli w stronę Męki Jezusa. Muszą się dobrze napatrzeć, żeby dobrze zrozumieć potem to, co stało się po Męce. Zrozumieć, że to nie był zwyczajny happy end, ale nowy i niespodziewany początek. Nie końcowy dźwięk tej samej melodii, ale początek zupełnie nowej…

Didascalicon (1)

Z „Didascaliconu”, XII-wiecznego traktatu o tym, jak się uczyć, żeby zdobyć mądrość. Fragmenty tłumaczyłem na zajęciach z łaciny:

„Na koniec, wśród rzeczy, które ćwiczą człowieka [w domyśle – do pracy naukowej], należy wymienić życie na obcej ziemi. Cały świat jest ziemią obcą dla tych, którzy parają się filozofią. (…) Źródłem cnoty jest więc to, by wyćwiczony umysł po trochu uczył się zmieniać te rzeczy widzialne i przemijające, by kiedyś móc zupełnie je zostawić. Słaby jest ten, któremu ciągle słodką jest ziemia ojczysta. Mocny jest ten, dla którego cały świat stał się ziemią ojczystą. Doskonałym jest ten, dla którego cały świat jest ziemią obcą [exsilium, dosł. wygnaniem]. Pierwszego miłość wiąże do jednego miejsca na świecie, drugi swoją miłość rozciągnął na cały świat, trzeci całkowicie ją wygasił. Ja od moich lat dziecinnych nawykłem do życia na obcej ziemi i wiem, zarówno z jakim smutkiem człowiek zostawia ciasną przestrzeń wiejskiej chaty, jak i z jaką wolnością pogardza  potem mieszkaniem wśród marmurów i ozdobnych sklepień” (Księga 3, Rozdział XIX).

Tyle Hugon od św.Wiktora. Chwilami kiedy czytam jego „Didascalicon”, to mam wrażenie, że nic nie stracił na aktualności i żałuję że nie przeczytałem go wcześniej (np. jako lektury obowiązkowej na pierwszym roku studiów w seminarium). Natomiast co do zacytowanego fragmentu – mimo fascynacji Hugonem muszę powiedzieć, że cały czas pozostaję jednym z tych, którym „słodką jest ziemia ojczysta”…

cdn (być może)