Cud rozciągnięty na lata

„Jezus opuścił okolice Tyru i przez Sydon przyszedł nad Jezioro Galilejskie, przemierzając posiadłości Dekapolu. Przyprowadzili Mu głuchoniemego i prosili Go, żeby położył na niego rękę. On wziął go na bok, osobno od tłumu, włożył palce w jego uszy i śliną dotknął mu języka; a spojrzawszy w niebo, westchnął i rzekł do niego: Effatha, to znaczy: Otwórz się! Zaraz otworzyły się jego uszy, więzy języka się rozwiązały i mógł prawidłowo mówić. /Jezus/ przykazał im, żeby nikomu nie mówili. Lecz im bardziej przykazywał, tym gorliwiej to rozgłaszali. I pełni zdumienia mówili: Dobrze uczynił wszystko. Nawet głuchym słuch przywraca i niemym mowę”. (Mk 7,31-37)

Jak wiadomo, cud uzdrowienia głuchoniemego z dzisiejszej Ewangelii, wraz z centralnym gestem i słowem Pana Jezusa, trafił do liturgii chrzcielnej. W rytuale, który mam pod ręką, opisany jest w następujący sposób: [po ochrzczeniu dziecka, namaszczeniu Krzyżmem, ubraniu w białą szatę i przekazaniu świecy chrzcielnej chrzestnemu] celebrans dotyka kciukiem uszu i ust dziecka i mówi następujące słowa: „Pan, który przywracał słuch głuchym i niemym mowę, niech sprawi byś, w swoim czasie, mógł słuchać Jego Słowa i głosić wiarę, ku chwale i uwielbieniu Boga Ojca”.

Jest jakaś głęboka prawda w tym związaniu cudu uzdrowienia głuchoty i niemoty z obrzędem Chrztu.

Po grzechu pierworodnym rodzimy się trochę jak głuchoniemi względem Boga. Nie słyszymy wyraźnie Jego głosu. Nie potrafimy o Nim mówić, tzn. wyrazić w słowach i przekazać dalej tego, co jest Jego obrazem, zapisanym w naszej naturze. Z własnego doświadczenia wiemy, jak trudno jest nam usłyszeć głos Boga, jak często słyszymy jedynie szum własnych myśli i uczuć. Wiemy też jak trudno jest o Nim mówić, jak ubogo wypada nieraz to wszystko w co wierzymy, kiedy usiłujemy zawrzeć to w naszych słowach i argumentach. A o ile trudniej jest, kiedy mamy opowiedzieć komuś, kto Boga nie zna, o Tym, który nawet dla nas, wierzących, nie przestaje być Tajemnicą.

Chrzest jest tu momentem przełomowym: otwiera nas na Boga, otwiera nam uszy i rozwiązuje język. Ten właśnie aspekt chrztu zostaje podkreślony w obrzędzie Effatha.

C.S.Lewis napisał, że w cudach Jezusa w jednym momencie dzieje się to, co w normalnym biegu rzeczy dokonuje się na skutek długiego procesu. Cud przemiany wody w wino w Kanie Galilejskiej to zawarcie w jednym momencie tego, co dzieje się z wodą w czasie powolnego procesu - najpierw dojrzewania, a potem fermentacji winogron. Rozmnożenie chleba to „streszczenie” w jednej chwili cudu ziarna, które, zasiane, po długim czasie daje obfity plon.

Podobnie cud uzdrowienia głuchoniemego może służyć jako obraz tego, co w naszym życiu dokonuje się powoli, w zasadzie przez całe życie. Otwieranie naszych uszu na głos Boga, który poprzez różne szumy i zakłócenia do nas dociera. Uczenie się mówienia o Tym, którego nie jest w stanie do końca opisać nasz język. Nie może być łatwo, dopiero się tego uczymy.

Być może tak właśnie powinniśmy patrzeć na te wszystkie, nieraz nużące, minuty i godziny modlitwy. Ciągle ponawiane próby codziennej lektury Pisma Świętego. Te nasłuchiwania, żeby wyłapać coś dla siebie z nudnych kazań czy hermetycznego języka liturgii. Są to kolejne etapy procesu otwierania uszu, Jezusowe „Effatha!” - wypowiedziane już w momencie naszego Chrztu, ale jednocześnie rozciągnięte na lata. Być może te nieporadne nieraz próby „dawania świadectwa” o naszej wierze przed ludźmi to powolnie dokonujący się cud rozwiązania języka, który ma chwalić Tego, którego „ani oko nie widziało, ani ucho nie słyszało, ani serce człowieka nie zdołało pojąć”.

Prawo i ludzkie potrzeby

„W pewien szabat przechodził wśród zbóż, a uczniowie zrywali kłosy i, wykruszając je rękami, jedli. Na to niektórzy z faryzeuszów mówili: Czemu czynicie to, czego nie wolno czynić w szabat? Wtedy Jezus rzekł im w odpowiedzi: Nawet tegoście nie czytali, co uczynił Dawid, gdy był głodny on i jego ludzie? Jak wszedł do domu Bożego i wziąwszy chleby pokładne, sam jadł i dał swoim ludziom? Chociaż samym tylko kapłanom wolno je spożywać. I dodał: Syn Człowieczy jest panem szabatu” 

(Łk 6,1-5)

To jest taka Ewangelia, która często jest wykorzystywana jako argument za podejściem typu „light” do wymagań praktycznych związanych z życiem wiary. W skrócie: nie liczą się przepisy, liczy się człowiek i jego potrzeby. 

Może warto jednak przyjrzeć się trochę dokładniej przestawionej tu sytuacji.

Najpierw Apostołowie. Pan Jezus mówi, że byli głodni. Możemy sobie wyobrazić co to za głód, kiedy człowiek zaczyna jeść kłosy prosto z pola. Prawdopodobnie nie mieli żadnego innego posiłku.

Potem porównanie, które robi Jezus: jedzenie chlebów pokładnych. Czytamy o tym w Pierwszej Księdze Samuela (1 Sm 21, 2-11). Dawid musi uciekać z dworu Saula, bo ten chce go zabić. Trafia do Nob, do kapłana Achimeleka, i prosi go o chleb. Ten daje mu „chleb święty”, ponieważ innego nie ma. Potem przyszły król Izraela ucieka dalej, trafia najpierw do Filistynów i, żeby nie ściągnąć na siebie zemsty pobratymców zabitego przez siebie Goliata, zaczyna udawać szalonego: „tłukł rękami w skrzydła bramy i pozawalał ślinie spływać po brodzie”. Dawid ucieka stamtąd i zaczyna życie tułacza.

To prawda, że Pan Jezus nie jest zimnym legalistą. Z drugiej strony, warto chyba pamiętać, jakie sytuacje miał na myśli, kiedy zezwalał uczniom na złamanie prawa szabatu. Nie chodziło o kaprys czy brak chęci, tylko o sprawy o wiele poważniejsze: dramatyczną ucieczkę dla ratowania życia (Dawid) i prawdziwy głód, o którym większość z nas słyszała pewnie jedynie z opowieści (Apostołowie). Warto pomyśleć o tym, kiedy przyjdzie nam do głowy, żeby z byle powodu zdyspensować się od postu, wieczornej modlitwy czy niedzielnej Mszy świętej.

Wiara Abrahama

„Bóg wystawił Abrahama na próbę. Rzekł do niego: Abrahamie! A gdy on odpowiedział: Oto jestem - powiedział: weź twego syna jedynego, którego miłujesz, Izaaka, idź do kraju Moria i tam złóż go w ofierze na jednym z pagórków, jakie ci wskażę”. (Rdz 22,1-19)

W historii ofiarowania Izaaka Bóg z początku jawi się jako niepojęty, niezrozumiały, niektórzy powiedzą, że okrutny. Zakończenie tej historii, które my znamy, a którego nie znał Abraham, jest czymś zupełnie niespodziewanym, wcale nie wynika z logiki wydarzeń. Dopiero przez cudowną interwencję Bóg objawia się jako ten, który brzydzi się okrucieństwem, a oczekuje jedynie pełnego zaufania i posłuszeństwa. Ponieważ Abraham nie zgorszył się Bogiem, który wymaga zbyt wiele i nakłada ciężary nie do uniesienia, doświadczył tego, że Bóg jest Przyjacielem ludzi.

Trochę podobnie jest w historii Jezusa. Syn przyjął kielich, który Ojciec dał Mu do wypicia. Przed śmiercią wołał „Boże mój, Boże, czemuś mnie opuścił”, ale też modlił się: „W ręce Twoje, Panie, powierzam ducha mojego”. Ponieważ Syn nie zgorszył się Ojcem, który dopuścił do Jego haniebnej śmierci, doświadczył tego, że On ze śmierci wyprowadza życie. Zmartwychwstanie nie przychodzi jako logiczne następstwo Krzyża; podobnie jak uratowanie Izaaka, jest czymś cudownym, niespodziewanym, czymś co burzy logikę wcześniejszych wydarzeń.

W historii Abrahama, w historii Chrystusa, której tamta była zapowiedzią, w naszej historii, która, od chwili chrztu, jest udziałem w historii Chrystusa, Bóg objawia się jako Wszechmocna Miłość, bo zostaje przyjęty już jako Niepojęta Moc. Jego miłości doświadczają ci, którzy nie gorszą się wtedy, gdy jawi się jako wymagający i niepojęty.

Lekarstwo

„Chrystus przecież również cierpiał za was i zostawił wam wzór, abyście szli za Nim Jego śladami. On grzechu nie popełnił, a w Jego ustach nie było podstępu. On, gdy Mu złorzeczono, nie złorzeczył, gdy cierpiał, nie groził, ale oddawał się Temu, który sądzi sprawiedliwie. On sam, w swoim ciele poniósł nasze grzechy na drzewo, abyśmy przestali być uczestnikami grzechów, a żyli dla sprawiedliwości - Krwią Jego zostaliście uzdrowieni” (1 P 2,21-25).

Słowa dla ludzi krzywdzonych, którym brakuje siły żeby się bronić. Zdarzają się takie sytuacje – ktoś nas wyśmieje albo zmiesza z błotem, a my nie jesteśmy w stanie nawet mu odpowiedzieć. Często potem zaczynamy w myślach układać plany zemsty, cięte riposty albo mowy obrończe. Czynność bezpłodna i bezsensowna, bo wiadomo że jak przyjdzie co do czego, takie fantazje na nic się nie zdają, stajemy równie bezsilni jak poprzednim razem.

Chrystus zostawił nam wzór jak postępować w takich sytuacjach. 

Gdy Mu złorzeczono, nie złorzeczył, nawet w myślach.

Kiedy cierpiał, nie stawał ani jako niewinny we własnych oczach, ten który ma rację, ani nie dawał w siebie wsączyć przekonania że cierpi słusznie, że dzieje mu się to na co zasłużył przez własną słabość czy głupotę (ostateczny tryumf każdego kto zadaje przemoc – pogarda ofiary dla samej siebie). Oddawał się jedynemu Sędziemu, który mógł osądzić sprawiedliwie, widząc tak Jego słabość jak i Jego niewinność.

Nasze grzechy, uobecnione w zadanej Mu przemocy, zaniósł na Krzyż w swoim Ciele. Nie w głowie, w myślach, bo to co jest tylko w głowie, stosunkowo łatwo daje się poukładać i zneutralizować, zmienić w coś bardziej szlachetnego niż jest w rzeczywistości. Ale właśnie w ciele które, krzywdzone, czuje ból, jest napięte, płonie ze wstydu i nie poddaje się zabiegom „uszlachetniającym”. „Kiedy się cierpi naprawdę, zawsze się cierpi źle” (Henri de Lubac).

„Krwią Jego ran jesteśmy uzdrowieni”. Wszyscy, uwikłani w przemoc i krzywdę, grę silniejszego i słabszego, po którejkolwiek ze stron. Jego krew uzdrawia butę krzywdzącego jak i nienawiść rodzącą się w sercu krzywdzonego, płonącego żądzą odwetu, którego nie jest w stanie zrealizować. Oczywiście, ostatecznie doświadczymy tego w przyszłym eonie, wtedy gdy zakróluje Ten, który nie jest ani absolutnie po stronie słabości i łagodności ani absolutnie po stronie dumy i siły – którego Pismo Święte nazywa jednocześnie Barankiem Zabitym i Lwem Judy.

…

Przyszło mi to wszystko do głowy, kiedy myślałem o tym jak żyją dziś chrześcijanie w wielu częściach świata. I nawet nie ci, którzy oddają życie za wiarę, ale ci którzy żyją na co dzień w klimacie cichej pogardy. Którzy są na co dzień narażeni na przemoc, ale też na to że do ich serca wkradnie się nienawiść, że zostaną zatruci żądzą odwetu, że zaczną marzyć nocami o tym żeby stać się dokładną kopią swoich prześladowców.

Tekst z Listu Piotra pasuje tutaj o tyle że jest częścią dłuższej nauki którą Apostoł kieruje do niewolników, znoszących cierpienie ze strony swoich panów. Ten kontekst w jakimś sensie zawęża też zakres tych rozważań do sytuacji kiedy naprawdę nie ma możliwości skutecznej obrony (bo co mógł zrobić w I wieku po Chrystusie niewolnik wobec okrutnego pana?). Bo w wielu wypadkach można, i trzeba się bronić, ale to już temat na inny tekst.