Wiara Abrahama

„Bóg wystawił Abrahama na próbę. Rzekł do niego: Abrahamie! A gdy on odpowiedział: Oto jestem - powiedział: weź twego syna jedynego, którego miłujesz, Izaaka, idź do kraju Moria i tam złóż go w ofierze na jednym z pagórków, jakie ci wskażę”. (Rdz 22,1-19)

W historii ofiarowania Izaaka Bóg z początku jawi się jako niepojęty, niezrozumiały, niektórzy powiedzą, że okrutny. Zakończenie tej historii, które my znamy, a którego nie znał Abraham, jest czymś zupełnie niespodziewanym, wcale nie wynika z logiki wydarzeń. Dopiero przez cudowną interwencję Bóg objawia się jako ten, który brzydzi się okrucieństwem, a oczekuje jedynie pełnego zaufania i posłuszeństwa. Ponieważ Abraham nie zgorszył się Bogiem, który wymaga zbyt wiele i nakłada ciężary nie do uniesienia, doświadczył tego, że Bóg jest Przyjacielem ludzi.

Trochę podobnie jest w historii Jezusa. Syn przyjął kielich, który Ojciec dał Mu do wypicia. Przed śmiercią wołał „Boże mój, Boże, czemuś mnie opuścił”, ale też modlił się: „W ręce Twoje, Panie, powierzam ducha mojego”. Ponieważ Syn nie zgorszył się Ojcem, który dopuścił do Jego haniebnej śmierci, doświadczył tego, że On ze śmierci wyprowadza życie. Zmartwychwstanie nie przychodzi jako logiczne następstwo Krzyża; podobnie jak uratowanie Izaaka, jest czymś cudownym, niespodziewanym, czymś co burzy logikę wcześniejszych wydarzeń.

W historii Abrahama, w historii Chrystusa, której tamta była zapowiedzią, w naszej historii, która, od chwili chrztu, jest udziałem w historii Chrystusa, Bóg objawia się jako Wszechmocna Miłość, bo zostaje przyjęty już jako Niepojęta Moc. Jego miłości doświadczają ci, którzy nie gorszą się wtedy, gdy jawi się jako wymagający i niepojęty.

Lekarstwo

„Chrystus przecież również cierpiał za was i zostawił wam wzór, abyście szli za Nim Jego śladami. On grzechu nie popełnił, a w Jego ustach nie było podstępu. On, gdy Mu złorzeczono, nie złorzeczył, gdy cierpiał, nie groził, ale oddawał się Temu, który sądzi sprawiedliwie. On sam, w swoim ciele poniósł nasze grzechy na drzewo, abyśmy przestali być uczestnikami grzechów, a żyli dla sprawiedliwości - Krwią Jego zostaliście uzdrowieni” (1 P 2,21-25).

Słowa dla ludzi krzywdzonych, którym brakuje siły żeby się bronić. Zdarzają się takie sytuacje – ktoś nas wyśmieje albo zmiesza z błotem, a my nie jesteśmy w stanie nawet mu odpowiedzieć. Często potem zaczynamy w myślach układać plany zemsty, cięte riposty albo mowy obrończe. Czynność bezpłodna i bezsensowna, bo wiadomo że jak przyjdzie co do czego, takie fantazje na nic się nie zdają, stajemy równie bezsilni jak poprzednim razem.

Chrystus zostawił nam wzór jak postępować w takich sytuacjach. 

Gdy Mu złorzeczono, nie złorzeczył, nawet w myślach.

Kiedy cierpiał, nie stawał ani jako niewinny we własnych oczach, ten który ma rację, ani nie dawał w siebie wsączyć przekonania że cierpi słusznie, że dzieje mu się to na co zasłużył przez własną słabość czy głupotę (ostateczny tryumf każdego kto zadaje przemoc – pogarda ofiary dla samej siebie). Oddawał się jedynemu Sędziemu, który mógł osądzić sprawiedliwie, widząc tak Jego słabość jak i Jego niewinność.

Nasze grzechy, uobecnione w zadanej Mu przemocy, zaniósł na Krzyż w swoim Ciele. Nie w głowie, w myślach, bo to co jest tylko w głowie, stosunkowo łatwo daje się poukładać i zneutralizować, zmienić w coś bardziej szlachetnego niż jest w rzeczywistości. Ale właśnie w ciele które, krzywdzone, czuje ból, jest napięte, płonie ze wstydu i nie poddaje się zabiegom „uszlachetniającym”. „Kiedy się cierpi naprawdę, zawsze się cierpi źle” (Henri de Lubac).

„Krwią Jego ran jesteśmy uzdrowieni”. Wszyscy, uwikłani w przemoc i krzywdę, grę silniejszego i słabszego, po którejkolwiek ze stron. Jego krew uzdrawia butę krzywdzącego jak i nienawiść rodzącą się w sercu krzywdzonego, płonącego żądzą odwetu, którego nie jest w stanie zrealizować. Oczywiście, ostatecznie doświadczymy tego w przyszłym eonie, wtedy gdy zakróluje Ten, który nie jest ani absolutnie po stronie słabości i łagodności ani absolutnie po stronie dumy i siły – którego Pismo Święte nazywa jednocześnie Barankiem Zabitym i Lwem Judy.

…

Przyszło mi to wszystko do głowy, kiedy myślałem o tym jak żyją dziś chrześcijanie w wielu częściach świata. I nawet nie ci, którzy oddają życie za wiarę, ale ci którzy żyją na co dzień w klimacie cichej pogardy. Którzy są na co dzień narażeni na przemoc, ale też na to że do ich serca wkradnie się nienawiść, że zostaną zatruci żądzą odwetu, że zaczną marzyć nocami o tym żeby stać się dokładną kopią swoich prześladowców.

Tekst z Listu Piotra pasuje tutaj o tyle że jest częścią dłuższej nauki którą Apostoł kieruje do niewolników, znoszących cierpienie ze strony swoich panów. Ten kontekst w jakimś sensie zawęża też zakres tych rozważań do sytuacji kiedy naprawdę nie ma możliwości skutecznej obrony (bo co mógł zrobić w I wieku po Chrystusie niewolnik wobec okrutnego pana?). Bo w wielu wypadkach można, i trzeba się bronić, ale to już temat na inny tekst.

Jego słuchajcie

 

II niedziela Wielkiego Postu, Rdz 12,1-4a; Ps 33,4-5.18-20.22; 2 Tm 1,8b-10; Mt 17,7; Mt 17,1-9

„Abram udał się w drogę, jak mu Pan rozkazał, a z nim poszedł i Lot.” (Rdz 12,4)

Abraham udał się w drogę. Zostawił swoją ziemię rodzinną i ruszył do ziemi którą Bóg miał mu ukazać (co za kontrast – z jednej strony ziemia rodzinna, coś konkretnego i znanego, z drugiej strony ziemia która nawet nie jest w żaden pozytywny sposób określona, po prostu jako coś nieznanego, ale obiecanego), bo usłyszał głos Boga. Abraham był w pewien sposób uprzywilejowany – Bóg odezwał się do niego w taki sposób, w jaki nie odzywał się do nikogo przedtem.

Lot też wyruszył z ziemi rodzinnej do ziemi nieznanej, chociaż sam nie usłyszał bezpośrednio głosu Boga. Po prostu zaufał świadectwu swojego stryja.

W Ewangelii czytamy o trzech uczniach Jezusa, którzy, podobnie jak Abraham, dostąpili niebywałego przywileju: mogli przez chwile ujrzeć chwałę Bożą na obliczu Jezusa – tym samym obliczu, które niedługo potem mieli oglądać jako oblicze upokorzone, oplute i krwawiące. Mogli też usłyszeć głos Ojca, który mówił: „To jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie, Jego słuchajcie!” (Mt 17,5). Jednym z trzech uczniów, o których mowa, był Piotr, który tak później opisał to doświadczenie:

„Nie za wymyślonymi bowiem mitami postępowaliśmy wtedy, gdy daliśmy wam poznać moc i przyjście Pana naszego Jezusa Chrystusa, ale [nauczaliśmy] jako naoczni świadkowie Jego wielkości. Otrzymał bowiem od Boga Ojca cześć i chwałę, gdy taki oto głos Go doszedł od wspaniałego Majestatu: To jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie. I słyszeliśmy, jak ten głos doszedł z nieba, kiedy z Nim razem byliśmy na górze świętej.” (2 P 1,16-18)

Mimo to, to nie na tym doświadczeniu opiera się wiara Piotra. I on sam przypomina o tym adresatom swojego listu, którzy, w większości, z pewnością nie mogli oglądać tego, co on oglądał. Zaraz po tym, jak opisał moment Przemienienia, pisze do nich:

„Mamy jednak mocniejszą, prorocką mowę, a dobrze zrobicie, jeżeli będziecie przy niej trwali jak przy lampie, która świeci w ciemnym miejscu, aż dzień zaświta, a gwiazda poranna wzejdzie w waszych sercach.” (2 P 1,19)

Zatem wiara, do której jesteśmy powołani, ma (oczywiście w pewnym, ściśle określonym, sensie) więcej wspólnego z wiarą Lota niż Abrahama. Nie zaczyna się od mistycznego doświadczenia (wizji bądź głosu), ale od zaufania świadectwu, które jest przekazywane w Piśmie Świętym, w liturgii, w życiu Kościoła. I nie jest to coś wyjątkowo odnoszącego się do naszych czasów i do naszej, mocno przytępionej, wrażliwości religijnej. Zawsze tak było, o czym zaświadcza Piotr. Ten, który słyszał głos Ojca rozlegający się z nieba, paradoksalnie twierdzi że „prorocka mowa”, dostępna wszystkim wierzącym, jest „mocniejsza”. I to właśnie ta mowa, tak pozornie mało różniąca się od tego wszystkiego co ludzie powiedzieli bądź zapisali od zarania dziejów aż po dziś dzień, jest w stanie rozświetlić wszystkie ciemności.

Czytać przez rany

VIII Niedziela Zwykła,  Iz 49,14-15; Ps 62,2-3.6-9; 1 Kor 4,1-5; Mt 6,33; Mt 6,24-3.

"Nie troszczcie się zbytnio o swoje życie, o to, co macie jeść i pić, ani o swoje ciało, czym się macie przyodziać. Czyż życie nie znaczy więcej niż pokarm, a ciało więcej niż odzienie?"

Nie da się właściwie zrozumieć słów Jezusa, jeśli nie ma się przed oczyma Jego samego.

Ten, który mówi „Ciało więcej znaczy niż odzienie” i który zachęca żebyśmy nie troszczyli się o to „co będziemy jeść i co będziemy pić”, jest tym samym, który na krzyżu, odarty z szat, woła „Pragnę”, nim odda ducha w ręce Ojca. Ten, który zachęca uczniów by „nie troszczyli się zbytnio o jutro”, w przededniu swojej śmierci, zamiast pozwolić by strach zmiażdżył Jego serce, „umiłowawszy swoich na świecie, do końca ich umiłował” (J 13,1).

Święta Faustyna w „Dzienniczku” pisze że Bóg Ojciec, kiedy patrzy na świat, patrzy poprzez rany swojego Syna. Analogicznie my, żeby zrozumieć dzisiejszą Ewangelię i nie uznać jej za słowa nijak nie przystające do naszej rzeczywistości (z całą jej koniecznością troski o to co konieczne do przeżycia i z wszystkimi tymi momentami kiedy wydaje się, że Ojciec nie wie „czego nam potrzeba”, a jeśli wie, to celowo nam tego odmawia), musimy patrzeć poprzez rany Chrystusa. Rany śmiertelne i chwalebne.

Przy takim spojrzeniu staje się oczywiste, że nie ma w tych słowach nic z przekonania, obecnego jeszcze w Starym Testamencie, że Bóg tych, którzy się troszczą o Jego sprawy, będzie zawsze wynagradzał szczęściem, zdrowiem i ogólnym dobrobytem.

Jezus wzywa nas w dzisiejszej Ewangelii do tego, byśmy przezwyciężyli lęk o jutro: lęk, który jest w stanie zabić w człowieku to, co w nim najpiękniejsze;  zniszczyć relacje rodzinne, wypłukać z ludzkiego serca wszystkie wartości i ideały w które wierzył; sprowadzić ludzkie życie do troski o przeżycie.

Naprzeciw lęku stoi nadzieja. Nadzieja, którą mogą wspomagać różne nasze małe ludzkie nadzieje (to dobro, którego możemy się spodziewać zgodnie z naszymi ludzkimi kalkulacjami), ale która swoje ostateczne źródło ma w wierze w to, że Ten, który na krzyżu wołał „Boże, mój Boże, czemuś mnie opuścił”, jest Tym który w wielkanocny poranek wyszedł z grobu. I że odtąd „jest z nami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata” (Mt 28,20).

"Mówił Syjon: Pan mnie opuścił, Pan o mnie zapomniał. Czyż może niewiasta zapomnieć o swym niemowlęciu, ta, która kocha syna swego łona? A nawet, gdyby ona zapomniała, Ja nie zapomnę o tobie." (Iz 49,14-15)

Na górze czy w ukryciu?

V Niedziela Zwykła, Iz 58,7-10; Ps 112,4-9; 1 Kor 2,1-5; J 8,12b; Mt 5,13-16

Dzisiaj czytamy fragment z Kazania na Górze, z piątego rozdziału Ewangelii Mateuszowej. Jezus mówi że jako chrześcijanie mamy być widoczni i rozpoznawalni: jak światło na świeczniku, jak miasto na górze, jak sól (której obecności w potrawie nie sposób nie zauważyć i nie sposób pomylić z inną przyprawą). Ludzie mają widzieć nasze dobre uczynki i wiedzieć, Kogo za nie chwalić.

Kawałek dalej, w tym samym Kazaniu na Górze (ten fragment usłyszymy niedługo, w Środę Popielcową), Jezus piętnuje obłudnych faryzeuszy, którzy w taki sposób się modlą, poszczą i dają jałmużnę, żeby ich ludzie widzieli. Jego uczniowie, przeciwnie, wszystko mają robić w ukryciu, w „swej izdebce”, bo to właśnie tam widzi ich Ojciec.

Wydaje się że w naszych czasach „ukrycie się”, „chowanie światła pod korcem” albo „utrata smaku”, czyli po prostu wstyd z powodu tego kim jesteśmy, jest większą pokusą niż pobożność na pokaz. W tym sensie dzisiejsza Ewangelia wydaje się być bardziej „na czasie” niż ta tradycyjnie czytana w Środę Popielcową. Szczególnie jasne wydało mi się to, kiedy, przygotowując kazanie na tę niedzielę, pomyślałem o ludziach, do których będę mówił: o tych, którym przez ostatnie kilkadziesiąt lat wtłaczano do głowy, że z wiarą nie ma co się afiszować, że prawdziwa pobożność to uśmiech i walka o sprawiedliwość społeczną, a te wszystkie nocne adoracje, procesje, krzyże na szyi i różańce na ręku to tylko niewiele warta skorupa.

Niemniej jednak Ewangelię mamy przyjąć w całości, a nie tylko w jakimś jej fragmencie. Jeśli więc mamy być „światłem świata”, widocznym i rozpoznawalnym, to co nas różni od faryzeuszy-obłudników, którzy robią wszystko, żeby ich ludzie widzieli? Oni też chcieli by ich światło świeciło przed ludźmi. Problem w tym, że to światło już dawno zgasło w ich sercu. Na zewnątrz chcą nieść światło, czy też świecić przykładem, ale wewnątrz nie ma już miejsca wymiana spojrzeń z „Ojcem, który widzi w ukryciu”. Jest ciemność i chłód.

Jeśli chodzi o konkrety, to wydaje mi się że w klimacie wojen kulturowych, który obecnie panuje, bardzo łatwo jest myśleć o sobie jako o soli, która ratuje cywilizację Zachodu przed zgnilizną i zepsuciem, albo o świetle, które świeci wśród ciemności relatywizmu i upadku wszystkich wartości. Ale taka sól i takie światło na niewiele się zda, jeśli nie odpowiada temu co noszę w sobie; jeśli tam, we wnętrzu, gdzie nikt mnie nie widzi ani nie pyta o poglądy, nie trwa autentyczny dialog z Bogiem. Bo tu nie chodzi o to co myślę albo za kim się opowiadam, tylko o coś co ma mnie dotykać do żywego.

Na koniec warto jeszcze wrócić do drugiego czytania, w którym Paweł, człowiek który nawrócił pół świata, mówi, że jego głoszenie nie miało w sobie nic z uwodzącej mądrości i że stawał przed swoimi słuchaczami z niepewnością i drżeniem. Często tak jest jak się mówi o czymś bardzo osobistym, a czymś takim na pewno jest (powinna być) nasza wiara. Paweł staje, drżąc i bojąc się (może trochę się wstydząc?), a mimo to mówi, głosi, przekonuje. To ważny szczegół dla tych wszystkich, którym dawanie świadectwa nie przychodzi łatwo.